Sa Ngamba Island Chimpanzee Sanctuary sa Uganda, sinubok ng mga mananaliksik mula sa University of California, Berkeley, ang isang bagay na alam na alam natin pagdating sa mga tao: kung hanggang saan umaabot ang pagkakaibigan kapag nakataya ang isang bagay na gusto natin para sa ating sarili.
Pinagsama-sama sa eksperimento ang 26 chimpanzee na nasa pagitan ng edad na 16 at 39. Ngunit bago maglagay ng pagkain sa harap nila, kinailangan munang alamin ng mga siyentipiko kung sino talaga ang magkakaibigan sa kanila.
Para malaman ito, gumugol ang isang mananaliksik ng mahigit 800 oras sa pagmamasid sa kanilang mga ugnayan: itinala niya kung aling mga chimpanzee ang nag-aalis ng kuto sa isa’t isa, kung alin ang madalas na magkatabing umuupo, at kung sino ang magkasamang naglalaan ng oras habang kumakain. Gamit ang impormasyong iyon, natukoy nila ang pinakamahigpit na ugnayang panlipunan.
Sumunod ang tukso.
Sa 138 pagsubok, nagkaroon ng pagkakataon ang mga chimpanzee na kumuha ng pagkaing abot ng isa pang chimpanzee. Kapag hindi nila kaibigan ang isa pang chimpanzee, ginawa nila ito sa 70 % ng mga pagkakataon. Nang isa ito sa kanilang malalapit na kasama, bumaba ang bilang sa 61 %.
Hindi ito nangangahulugang napanaig ng pagkakaibigan ang gutom: kinuha pa rin nila ang pagkain mula sa mga kaibigan nila sa halos lahat ng pagkakataon. Ngunit napansin ng mga mananaliksik ang maliit na pagkakaibang iyon dahil nanatili ang padron kahit isinaalang-alang na ang mga salik gaya ng katayuang panlipunan ng mga hayop.
May isa pang palatandaan. Kapag kumuha ang isang chimpanzee ng pagkain mula sa isang indibidwal na hindi niya malapit na kaibigan, mas madalas itong magpakita ng mga ekspresyon ng negatibong emosyon, lalo na ng pagsigaw, kaysa kapag kaibigan niya ang napagkunan.
Para sa mga siyentipiko, hindi ito nangangahulugang may moral na kodigo ang mga chimpanzee tungkol sa “pagnanakaw” gaya ng sa atin. Iba ang kawili-wiling punto: tila nag-iiba ang kanilang kilos depende sa ugnayan nila sa indibidwal na sinasaktan nila.
“Mas mataas ang inaasahan natin sa ating mga kaibigan”, paliwanag ni Jan Engelmann, isa sa mga may-akda ng pag-aaral.